Prof. Dr. Nevzat Tarhan: “Çocuk kelamları takip etmez, izleri takip eder!”

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, çocuk erkil aileler-proje çocuklar konusunu kıymetlendirdi.

Ataerkil kültürden çocuk erkil aile yapısına geçildi 

Son yıllarda çocuk ve ergen psikiyatrisi kliniklerinde karşılaşılan hadiselerin büyük çoğunluğunun “çocuk erkil” biçimde yetiştirilen ailelerden geldiğini belirten Prof. Dr. Tarhan, ataerkil aile yapısından çocuk merkezli bir yapıya geçişin, bilhassa ergenlik devrinde çeşitli meselelere yol açtığını vurguladı.

Prof. Dr. Tarhan, modernizm ve dijitalleşmeyle birlikte, bilhassa çocuk yetiştirme konusunda “aman travma olmasın” anlayışının yaygınlaştığını ve bunun sonucunda çocukların çok müdafaacı bir biçimde, adeta “cam fanusta” yahut “sera çiçeği” üzere büyütüldüğünü söyleyerek, bu durumun “çocuk erkil” ailelerin ortaya çıkmasına neden olduğunu ve “Evin küçük hükümdarı olan çocuklar yetişti. Meskenin son kelamı çocuğun isteklerine nazaran belirleniyor.” dedi.

Küçükken “şirinlik” olarak görülen davranışlar, ergenlik periyodunda önemli meselelere yol açıyor

Her istediği yapılarak yetiştirilen çocukların küçükken “şirinlik” olarak görülen davranışlarının, ergenlik devrinde önemli meselelere yol açtığını kaydeden Prof. Dr. Tarhan, “Çocuk ergenlik devrinde dış dünyayla ve hayatın gerçekleriyle karşılaşıyor. Herkes anne baba üzere davranmıyor. Okulda ‘Niye bu türlü yapıyorsun?’ dendiğinde şok oluyorlar.” diye konuştu.

Ebeveyn tavırlarının çocukların gerçeklerle yüzleşmesini engellediğini tabir eden Prof. Dr. Tarhan, “Bu çocuklar aslında hiperaktif değil, şımarık yetişiyorlar. Hiçbir hudut koymadan, toplumsal ve duygusal sonları öğretmeden yetişiyorlar.” tabirinde bulundu.

Sevgiyle disiplinin istikrarlı verilmesi lazım

Özellikle tek çocuklu ailelerde anne babaların tüm duygusal yatırımlarını çocuğa yönelttiğini ve “Ben zorluk çektim, o çekmesin” âlâ niyetiyle çok sevgi verdiğini lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “Sevgiyle disiplinin istikrarlı verilmesi lazım. Bir çiçeğe suyu fazla verirseniz çürür. Sevgiyi de fazla verdiğiniz vakit çocuk davranış geliştiremiyor, nerede duracağını öğrenemiyor.” formunda konuştu.

Prof. Dr. Tarhan, annelik ve babalığın temel gayesinin çocuğu yalnızca o an memnun etmek değil, onu hayata hazırlamak ve hayatın gerçeklerini öğretmek olduğunu kaydederek, “Sadece bugün keyifli olmasına odaklı ebeveynlik değil, çocuğun 5 sene, 10 sene sonra da keyifli olması için nasıl yetiştirmem lazım diye düşünmek gerekir. Buna ‘akıllı ebeveynlik’ denir. Bu şekilde ebeveynler, çocuğu bugünkü konforuna nazaran değil, gelecekteki konforuna nazaran yetiştirir.” halinde konuştu.

Gevşek bir disiplin anlayışı çocukların hayatın kurallarını öğrenmesini engelliyor

Bugünkü konfora odaklanmanın çocuğu benmerkezci yaptığını ve dünyanın merkezinde olduğunu zannetmesine neden olduğunu, lakin hayatın gerçeklerinin bu türlü olmadığını belirten Prof. Dr. Tarhan, anne babanın tutarsız disiplin uygulamasının yahut çok sevgiyle birlikte gevşek bir disiplin anlayışının çocukların hayatın kurallarını öğrenmesini engellediğini söz etti.

Prof. Dr. Tarhan, anne babanın çocuğun hayatının kaptanı değil, kılavuz kaptanı olması gerektiğini lisana getirerek, “Çocuk son kararı kendisi vermeli. Anne baba, ‘Şu adımı atarsan başına bu gelir, bunu yaparsan başına bu gelir’ usulünde rehberlik yapmalı. Çocuk koltuğa çıkmaya çalışıyorsa, anne baba yanında durup ‘Hadi çocuğum sen çıkabilirsin, bir şey olsa ben tutarım’ demeli. Çocuk çıktığında ‘Ben yaptım’ diyecek ve bu onun için bir muvaffakiyet olacak, anne babayla bağı da kopmayacak.” dedi.

Bu tıp istikrarlı ilgilerde çocuk erkil aile yapısının oluşmayacağını, zira konutun önderinin çocuk değil, anne baba olması gerektiğini belirten Prof. Dr. Tarhan, “Anne baba liderliği çocuğa kaptırmamalı.” Diye konuştu.

Çocuk yetiştirmede anne ve baba dengeli bir tavır sergilemeli

Çocuk yetiştirmede anne ve babanın dengeli bir tavır sergilemesinin ve ortak bir lisan kullanmasının kıymetine dikkat çeken Prof. Dr. Tarhan, “Anne baba birebir lisanı kullanırsa çocuk çok kolay düzeliyor ve kendini düzeltiyor. Lakin anne farklı, baba farklı söylerse, çocuklar bencil varlıklar oldukları için güzellerine giden taraftan oburunu çarçabuk manipüle edebiliyorlar.” dedi.

Prof. Dr. Tarhan, “proje çocuk” yetiştirme eğiliminde olan mükemmeliyetçi ve idealist ebeveynlerin, çocuklarını kendi hayalleri ve mefkurelerine nazaran şekillendirmeye çalıştığını belirterek, “Bu ebeveynler çoklukla sorumluluk hisleri yüksek ve idealist oluyorlar lakin realist olamıyorlar. Çocuğu kendi uzuvları üzere görüyor.” diye konuştu.

Prof. Dr. Tarhan, sevgi ve disiplin istikrarının kıymetine dikkat çekerek, “Sevgi eksik olursa çocuk anneye babaya düşman olur. Sevgi ve disiplin ikisi de ağırsa, çocuk anneye babaya karşı hem sevgi hem de öfke geliştirir. Günde bin kez annesini öpen çocuk biliyorum. Annesi çok fedakar ve vericiydi fakat çocuğa özgür alan bırakmıyordu. Çocuk annesini seviyordu ancak bir mühlet sonra bıçak kemiğe dayanınca reaksiyon gösteriyor, sonra da suçluluk duyup tekrar annesini öpüyordu. Bu bir dengesizliktir.” tabirlerini kullandı.

Tatlı bir disiplin gerekiyor

Prof. Dr. Tarhan, çocuğu fazla sıkmanın yahut fazla gevşek bırakmanın da olumsuz sonuçlar doğurabileceğini belirterek, “Tatlı bir disiplin gerekiyor lakin içinde sevgi olan bir disiplin. Katı kuralların olduğu ailelerde sevgi çoksa hem sevgi hem öfke oluşuyor. Sevgi azsa çocuk birinci fırsatta konuttan kaçıyor, anne babaya düşman oluyor.” dedi.

Fiziksel bakımın uygun olduğu lakin duygusal ihmalin yaşandığı durumlara da değinen Prof. Dr. Tarhan, “Mesafesiz terk ediş dediğimiz bir durum var. Anne çocuğun her gereksinimini karşılıyor lakin duygusal gereksinimini karşılamıyor. Çocuk bütün gün televizyon karşısında. Bu duygusal ihmal, çocukluk çağı travmasıdır. Sevgi yoksunluğuyla büyüyen çocuklar, annelerinin kendilerini sevmediğini zannediyor zira birlikte oynamıyor, gülmüyorlar. Çocuk, annenin niyetini anlayamaz, görünüşe bakar.” formunda konuştu.

Aşırı katı kuralların olduğu ailelerde çocukların savunma düzeneği olarak palavraya başvurabileceğini söz eden Prof. Dr. Tarhan, “Baskı kültürleri endişe kültürü doğurur. Fazla baskılı otoriter aile biçimi varsa, çocuk dehşetle yetişir, her şeye evet der ancak birinci fırsatta palavra söyler ve anne babayı aldatır. Bu durum, ikiyüzlülüktür.” tabirinde bulundu.

Dijitalleşme ve toplumsal medyanın çocuk eğitimine tesiri ne?

Dijitalleşmenin ve toplumsal medyanın çocuk eğitimi ile aile hayatında hem tehlikeler hem de fırsatlar barındırdığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Sosyal medya, birçok bilgiye ulaşmayı kolaylaştırdı. Çocuğunu hakikat eğitmek isteyen bir anne baba, dijital platformlardan rahatlıkla bilgiye ulaşabilir. Lakin tehdit boyutu da var; ölçü ve dozun kaçması değerli bir sorun.” dedi.

Prof. Dr. Tarhan, çocuk psikiyatrisi kliniklerinde gecikmiş konuşma şikayetiyle gelen olayların arttığını ve bunun altında çoklukla aşırı ekran maruziyetinin yattığını tabir ederek, “Çocuklar otizm zannedilebiliyor. Bir bakıyoruz ki çocuk bütün gün elinde tablet ya da televizyon karşısında, adeta ucuz bir bakıcı üzere anne eline vermiş. Anne, çocuğun keyifli ve eğlendiğini, karnının tok, altının pak olduğunu zannediyor. Lakin çocuk çok ekran maruziyeti nedeniyle bağımlı hale geliyor, toplumsal olarak izole oluyor ve konuşma gereksinimi hissetmediği için söz üretemiyor.” biçiminde konuştu.

Erken yaşlarda dijital detoks uygulanarak çocuğun konuşma marifetinin geliştirilebileceğini, lakin 4 yaşını geçerse bu durumun daha zorlaşacağını lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, “Ekran maruziyeti, çocuğun gelişen ruhuna ziyan veren toksik bir tesir yaratıyor.” Sözünde bulundu.

Sosyal ve duygusal maharetler hayati değer taşıyor

Sağlıklı çocuk gelişiminde yalnızca mantıksal ve akademik muvaffakiyetlerin değil, toplumsal ve duygusal hünerlerin de hayati değer taşıdığını vurgulayan Prof. Dr. Tarhan, “Çocuğun gelişim envanteri ve testlerinde ince motor, kaba motor, lisan, mantıksal, toplumsal, duygusal ve duyusal maharetlerin hepsi kıymetlendirilir. Sağlıklı bir çocuk, beyninin her tarafını kullanabilmelidir.” dedi.

Sağlıklı bir çocuk yetiştirmek için yalnızca mantıksal hünerlere ve maddi başarılara değil, toplumsal ve duygusal başarılara da odaklanılması gerektiğini kaydeden Prof. Dr. Tarhan, “Sağlıklı beşerlerle ilgi kurabilmek, empati kurabilmek çok değerlidir. Kötülük, empati yoksunluğuyla başlar. Empatiyi öğrenen bir kimse, kendi duygusal hudutlarını ve karşı tarafın duygusal sonlarını fark eder, duygusal okuryazarlığı gelişir ve sağlıklı kararlar verir. Bu da olumlu etkileşim, sıcak bağlar ve itimada dayalı bir toplumsal ağ oluşturur.” diye konuştu.

Çocuğun davranış ve gayretlerini övmeliyiz

Prof. Dr. Tarhan, anne babanın çocuğa yapacağı en büyük armağanın onunla birlikte kaliteli vakit geçirmek ve anı biriktirmek olduğunu söyleyerek, “Olumlu ya da olumsuz fark etmez, birlikte yaşantılar olursa, çocuk hayat senaryolarını öğrenir. Bu senaryoları ilerleyen yaşlarda kendi hayatına uyarlar. Annelik babalık, çocuğa bu anıları biriktirme ve hayat senaryolarını birlikte yaşayarak öğrenme fırsatı sunmaktır.” diye ekledi.

Çocuk yetiştirmede hakikat övgü ve tenkit prosedürlerinin ehemmiyetine değinen Prof. Dr. Tarhan, “Çocuğun kişiliğini överseniz egoist, bencil, narsist olur. Kişiliğini değil, davranış ve eforlarını övmeliyiz. ‘Bak yatağını ne hoş düzelttin’, ‘Ne hoş ödevini yaptın’ üzere. Eleştirmek yahut ‘hayır’ demek gerektiğinde de çocuğun kişiliğini değil, yanlış davranışını maksat almalıyız. ‘Sen adam olmazsın’ demek yerine, ‘Bak sen yeterli bir çocuksun fakat bu davranışın hakikat olmadı. Bunu nasıl düzeltebiliriz?’ formunda yaklaşmalıyız. Annelik babalık, çocuğu karşımıza alıp heykel üzere işlemek değil, onunla birlikte yürümek, hayat yolunda birlikte dans etmek, ahenkle hareket etmektir.” dedi.

Çocuğun en önemli işi oyundur!

“Çocuğun en önemli işi oyundur. Anne baba birlikte oynayarak, mesken işlerinde ona sorumluluk vererek, hatta bir elektronik aygıtı söküp takmasına müsaade vererek (bozulsa bile) çocuğa öğrenme fırsatları sunmalıdır.” diyen Prof. Dr. Tarhan, “Mesela elektronik bir aygıt var. Söküp takacak çocuk. Bırakın bozulsun. Anne çocuk bağı bozmadan bunlar yapılabilir. Çocuğa bunun için fırsatlar vermek gerekiyor. Fırsat eğitimi deniyor buna.” sözünde bulundu.

Çocuğa yeterli bedelleri, fikir kalıplarını öğretmek gerektiğini de lisana getiren Prof. Dr. Tarhan, bir anne babanın çocuğuna verebileceği en büyük hazinenin ve sermayenin; onuruyla yaşamayı, emeğiyle kazanmayı ve sağlam kıymet yargılarına sahip olmayı öğretmek olduğunu vurguladı.

Çocuk sözleri takip etmez, izleri takip eder

Ailenin bir ekosistem olduğunu ve bu ekosistem içinde çocukların söylenen kelamlardan çok, sergilenen davranışları ve yaşanan tecrübeleri örnek aldığını belirten Prof. Dr. Tarhan, “Çocuk kelamları takip etmez, izleri takip eder. Yaşadığı olaylar çocuğun gelişen ruhunda iz bırakır. Bu nedenle çocuğun hayatına hoş izler bırakmalı, gelişen ruhuna hoş dokunuşlar yapmalıyız.” dedi.

Prof. Dr. Tarhan, çocuk yetiştirmede sevgi ve disiplinin istikrarlı bir biçimde verilmesinin hayati kıymet taşıdığını lisana getirerek, “Sevgi çok, disiplin gevşekse sakıncalı. Sevgi ve disiplin ikisi de çoksa o da sakıncalı. Bütün iş, kararlı, dengeli ve devamlı olmakta. Kar yağışı üzere; yavaş ve devamlı olursa fiyat. Disiplin ve nasihat de böyledir; yavaş ve devamlı olursa tesirli olur.” sözlerini kullandı.

Annelik ve babalık modeli kültürel olarak öğrenilir

Annelik ve babalığın genetik bir yetenek olmadığını, kültürel olarak öğrenilen bir model olduğunu tabir eden Prof. Dr. Tarhan, “Eşleşme biyolojiktir ancak evlilik kültüreldir. Annelik hormonu vardır ancak babalık hormonu yoktur. Annelik ve babalık modeli kültürel olarak öğrenilir. Sağlıklı anne, sağlıklı baba olmak için kesinlikle kendimizi geliştirmemiz gerekir.” halinde kelamlarını tamamladı.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı