İzmir zelzeleye hazırlanıyor: Kentin geleceği inançla şekilleniyor

İzmir Büyükşehir Belediyesi, kenti afetlere karşı daha dirençli hale getirmek emeliyle Deprem Master Planı için kapsamlı bir çalışma başlattı. Dokuz Eylül Üniversitesi koordinatörlüğünde yürütülen proje, sırf sarsıntının yaratacağı hasarı evvelce hesaplamayı değil, İzmir’in afet öncesi ve sonrası tüm süreçlerini kapsayan uzun vadeli bir yol haritası oluşturmayı hedefliyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin 2025-2029 Stratejik Planı’ndaki “Çoklu Krizlere Dirençli Kent Belediyeciliği” amacı doğrultusunda hazırlanan Deprem Master Planı kapsamında; jeoloji ve jeofizikten yapı stokuna, altyapıdan afet idaresine, hukuktan iktisada ve toplumsal bilinçlendirmeye kadar 10 ayrı çalışma grubu vazife yapıyor.

AMAÇ YALNIZCA DEPREM RİSKİNİ AZALTMAK DEĞİL

Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve Deprem Master Planı Proje Koordinatörü Prof. Dr. Özgür Özçelik, çalışmanın sadece sarsıntı riskini azaltmaya odaklanmadığını belirterek, “Deprem Master Planı ile aslında kenti tüm varlıklarıyla ele alarak sarsıntı riskini azaltmaya yönelik çalışmaları bir araya getireceğiz. Fakat sırf risk azaltma üzerine odaklanmayacağız. Deprem sonrasında kentin mümkün olduğunca süratli bir formda eski işlevlerine kavuşması, hatta daha güzelinin yine inşa edilmesi için yapılması gerekenleri de ortaya koyacağız” diye konuştu.

İzmir’in sarsıntı açısından karşı karşıya olduğu risklerin Türkiye’deki birçok kent için de benzerlik taşıdığını söz eden Özçelik, mevcut yapı stokuna ve kentleşme sürecine dikkat çekti. Özçelik, “Bugün artık bozulmuş bir yapısal etrafla karşı karşıyayız. Bunun birçok sebebi var. Teknik açıdan baktığımızda öne çıkan meselelerden biri, kâfi ve nitelikli mühendislik hizmeti almamış, niteliği düşük ya da vakit içerisinde yaşlanmış bir yapı stokunun bulunması. Öteki taraftan İzmir, göç alan ve süratli büyüyen bir kent. Kent ve bölge planlama açısından da bu süratli büyümeye ve gelişmeye her vakit gereğince ayak uyduramamış bir planlama süreci kelam konusu” dedi.

10 ÇALIŞMA GRUBUYLA ÇOK BOYUTLU İNCELEME

Deprem riskinin tek bir başlık altında değerlendirilemeyeceğini belirten Özçelik, bu sebeple projenin 10 farklı çalışma grubu üzerinden yürütüldüğünü söyledi. Özçelik, “Çok boyutlu ve çok yönlü bir problemle karşı karşıyayız. Bu sebeple soruna de çok yönlü bakmamız gerekiyor. Projeyi bu anlayışla 10 farklı çalışma grubu biçiminde kurguladık. Bütün kenti farklı boyutlarıyla incelemeye çalışıyoruz” tabirlerini kullandı.

İLK AŞAMADA DEPREM TEHLİKESİ ORTAYA KONULACAK

Çalışmaların başladığını ve birçok kümenin etkin olarak misyon yaptığını belirten Özçelik, bilhassa jeofizik ve jeolojik çalışmalar ile zelzele tehlikesinin belirlenmesine yönelik çalışmaların ehemmiyet taşıdığını söyledi. Bu çalışmalar sonucunda İzmir’in zelzele açısından maruz kaldığı tehlikenin karakterize edileceğini belirten Özçelik, elde edilecek bilgilerin üstyapı ve altyapı risklerinin hesaplanacağı çalışmalara temel oluşturacağını kaydetti.

GÜVENLİ KONUTLAR EN KRİTİK BAŞLIKLARDAN BİRİ

Master Plan’ın en değerli çıktılarından birinin yapı stokunun risk durumunun ortaya konulması olacağını belirten Özçelik, bilhassa konutlara dikkat çekti. Özçelik, “Bu çalışmanın tahminen de en değerli tarafı, zelzeleye dayanıksız yapılar konusunda vatandaşlara yol gösterebilmek. Bilhassa vatandaşların yaşadığı konut çeşidi yapıların risklerinin belirlenmesi ve bu risklerin nasıl ortadan kaldırılacağı ya da azaltılacağına ait gaye ve siyasetlerin ortaya konulmasını amaçlıyoruz” dedi.

“ARŞİVLERDE KALACAK BİR PLAN İSTEMİYORUZ”

Deprem Master Planı’nın sadece tespit ve tekliflerden oluşan bir evrak olarak kalmaması gerektiğini vurgulayan Özçelik, planın uygulanabilir olmasının ehemmiyetine dikkat çekerek, “Biz bu projenin arşivlerde kalacak, vakit içerisinde tozlanacak bir master plan olmasını istemiyoruz. Bir yol haritasını bütün ayrıntılarıyla ortaya koyabilirsiniz. Lakin bunu hayata geçirmek için gerekli kaynağı yaratamazsanız, o plan uygulanmayan bir proje olarak kalır. Master plan kapsamında sırf maksat ve siyasetler değil, bunların hayata geçirilmesi için gerekli kaynakların oluşturulmasına yönelik çalışmalar da ehemmiyet taşıyor” dedi.

İZMİR’İN DEPREM BİLGİ BANKASI OLUŞTURULUYOR: YAKLAŞIK 40 FAY ZONU MERCEK ALTINDA

İzmir Deprem Master Planı kapsamında kentin zelzele tehlikesi, jeoloji ve jeofizik dataları üzerinden yine ele alınıyor. Dokuz Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir’in yürüttüğü Jeoloji-Jeofizik paketi kapsamında, kentteki faylar ve taban özelliklerine ait mevcut dataların bir araya getirilerek kapsamlı biçimde kıymetlendirilmesi hedefleniyor. Çalışmanın temel maksadının sarsıntı gerçekleşmeden evvel mümkün tesirleri ortaya koymak olduğunu belirten Prof. Dr. Sözbilir, fay ve taban özelliklerine ait dataların detaylı olarak incelendiğini söyledi.

“50 YILLIK VERİ BANKASI OLUŞTURUYORUZ”

Sözbilir, son 50 yılın datalarının bir araya getirilmeye çalışıldığını belirterek, bunun İzmir için kapsamlı bir deprem bilgi bankası oluşturacağını söz etti. Sözbilir, “Bu bilgi bankası sırf fay ve taban araştırmalarıyla sonlu kalmayacak. Elde edilen datalar yapı stoku envanterinden binaların zelzeleye dayanıklılığının kıymetlendirilmesine kadar birçok çalışmaya temel oluşturacak” dedi.

İzmir’in yaklaşık 40 farklı fay zonunun bulunduğunu belirten Sözbilir, bu faylardan rastgele birinin zelzele üretmesi durumunda kentin farklı bölgelerinin etkilenebileceğine dikkat çekerek, “Bergama Fayı çalışırsa daha çok Bergama etkileniyor. Tire Fayı çalışırsa Tire etkileniyor. Sisam Fayı çalışırsa Bayraklı etkileniyor üzere düşünebiliriz” dedi.

Kent merkezini Konak olarak alıp 100 kilometre yarıçaplı bir alan belirlediklerini aktaran Sözbilir, bu alan içerisinde hem karada hem de denizde yaklaşık 40 fay bulunduğunu söz etti.

İzmir’in kendi içindeki kıymetli faylardan İzmir Fayı, Tuzla Fayı ve Gülbahçe Fayı’nın detaylı formda çalışıldığını belirten Sözbilir, bu fayların sarsıntı üretme potansiyelinin ortaya konulduğunu söyledi. “Deprem üretme potansiyeli yüksek faylar arasında bilhassa Tuzla Fayı öne çıkıyor. Bu faylar uzun müddettir sarsıntı üretmeyen faylar. Münasebetiyle yakın vakitte kırılma mümkünlüğü yüksek olan faylar sınıfında değerlendiriliyor” dedi.

İzmir’deki fayların zelzele üretme potansiyeline ait değerlendirmelerde bulunan Sözbilir, tek bir fayın kırılması durumunda oluşabilecek en büyük sarsıntının 7,2 büyüklüğünde olabileceğini söyledi. Sözbilir, “Birden fazla fayın birlikte kırılıp kırılmayacağına yönelik çalışmalar da sürüyor” dedi.

DEPREM RİSKİNİN YANI SIRA TSUNAMİ TEHLİKESİ DE İNCELENİYOR

İzmir’in etrafındaki deniz faylarının da çalışma kapsamında değerlendirildiğini belirten Sözbilir, birtakım fayların kırılması halinde tsunami tehlikesinin de gündeme gelebileceğini söyledi. Bu sebeple İzmir Deprem Master Planı kapsamında sırf zelzele tehlikesinin değil, tsunami riskinin de ele alındığını belirten Sözbilir, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin daha evvel gerçekleştirdiği çalışmaların da mevcut datalarla birleştirildiğini söz etti.

Sözbilir, İzmir Deprem Master Planı ile Dirençli İzmir çalışmalarının kent genelinde yürütülen kapsamlı bir afet seferberliğinin modülleri olduğunu belirterek, gayenin sarsıntı sonrasını beklemek yerine riskleri evvelce tespit ederek kenti hazırlamak olduğunu vurguladı.

YAPI STOKU ENVANTERİNDE 118 BİN YAPIYA ULAŞILDI

İzmir Büyükşehir Belediyesi, kentin sarsıntı riskine karşı dirençliliğini artırmak gayesiyle yapı stoku envanteri çalışmalarını sürdürüyor. Bayraklı, Bornova ve Karşıyaka’da yaklaşık 118 bin yapıya ait envanter çıkarıldı. Bu çalışmalarla birlikte yapı stoku envanterinin İzmir genelinde yaklaşık yüzde 12’si, merkez ilçeler bazında ise yaklaşık yüzde 32’si tamamlanmış oldu.

BORNOVA VE KARŞIYAKA’DA MİKROBÖLGELEME ÇALIŞMALARI TAMAMLANDI

İzmir’in zelzele riskinin belirlenmesi ve mümkün afetlere karşı daha dirençli bir kent oluşturulması maksadıyla yürütülen çalışmalarda sırf yapı stoku değil, tabana ait datalar de bedellendiriliyor. Bu kapsamda Bornova ve Karşıyaka’nın mikrobölgeleme saha çalışmaları da tamamlandı.

Elde edilen dataların yapı stoku envanteriyle birlikte değerlendirilmesiyle ilçelerin sarsıntı tehlikesi ve risklerinin daha detaylı ortaya konulması, gelecekte yapılacak planlama ve kentsel dönüşüm çalışmalarına bilimsel altyapı oluşturulması amaçlanıyor.